ርቢወችና ሥርቢወች (Powers & Radicals)

ማሳሰቢያ

በዚህ ጦማር ላይ የምንጠቀምባቸው ያንዳንድ ቃሎች ትርጉሞች የሚገኙት ወናብ እና ወታብ ቁጥሮች (Real & Complex Numbers) በሚለው ጦማር ላይ ስለሆነ፣ ይህን ጦማር ከማንበብወ በፊት ጦማሩን ቢያንስ ቢያንስ በገረፍታ ይመልከቱ።

ሲማክ (base)፣ ጉባክ (exponent) እና ርቢ (power)

ሲማክ (base)፣ ጉባክ (exponent)፣ እና ርቢ (power) ማናቸውም ቁጥሩ ራሱን በራሱ መበዘሩን (multiply) ማለትም ማባዛቱን ባጭሩ ለመግለጽ የሚያገለግሉ ቃሎች ናቸው።
ሲማክ (base) ማለት መሠረት እንደ ማለት ሲሆን፣ ቃሉ የተገኘው ደግሞ ሰመከ (ማለትም ተጠጋ፣ ተደገፈ) ከሚለው የግእዝ ቃል ነው።
ጉባክ (exponent) የሚለው ቃል የተገኘው ጉባ (ማለትም ከላይ) ከሚለው የኦሮምኛ ቃል ነው።
ርቢ (power) ማለት የረባ፣ የተራባ፣ የበዛ ማለት ነው።

የጉባክ ደንቦች (Rules of Exponents)

የርቢወች (powers) እሴቶች የሚሰሉት (calculated) የጉባክ ደንቦች (rules of exponents) ወይም የጉባክ ሕጎች (laws of exponents) የሚባሉትን የሚከተሉትን ደንቦች (rules) ወይም ሕጎች (laws) በመጠቀም ነው።

የርቢ ስሞች (Names of Powers)

ርቢወች (powers) ክልዔቱ፣ ሠለስቱ፣ ዐርባቱ ወዘተ. የሚሉትን የግእዝ ቁጥሮች አካሄድ በመከተል እንደሚከተለው ይሰየማሉ። ለተጨማሪ ማብራርያ “የቁጥሮች ስሞች” የሚለውን ጦማር ይመልከቱ።

ሥርቢወች (Roots)

ወደ ሥር የሚረባ ከሚለው ሐረግ ሥርቢ (root, radical) የሚለውን ቃል እናገኛለን። ግሱም ሲረባ ሠረበ፣ ሥርብ (ሥሩብ)፣ ሠራቢ፣ ሥረባ ፣ ሥርበት፣ ሥራቤ፣ ሥራቦሽ እያለ ይሄዳል።
ሠረበ ማለት ሥርቢ (radical, root) አወጣ፣ ፈለገ፣ አገኘ ማለት ሲሆን፣ ተሠራቢ (radicand) ማለት ደግሞ ሥርቢው የሚፈለግለት ማለት ነው።

root, radical = ሥርቢ
root, radical (verb) = ሠረበ
radicand = ተሠራቢ
radical sign (radical symbol) = ሥርቢ ምልክት፣ ሥርቢ ወመል

በሒሳብሲን (mathematics) ውስጥ ሥርቢወች (roots) የሚበየኑት (defined) እንደሚከተለው ነው።

የሥርቢ ስሞች (Names of Roots)

ልክ እንደ ርቢወች (power) ሥርቢወችም (roots) የሚሰየሙት ክልዔቱ፣ ሠለስቱ፣ ዐርባቱ ወዘተ የሚሉትን የግእዝ ቁጥሮች አካሄድ በመከተል እንደሚከተለው ነው።

የሥርቢ ደንቦች (Rules of Radicals)

የሥርቢወች (radicals) እሴቶች የሚሰሉት (calculated) የሥርቢ ደንቦች (rules of radicals) ወይም የሥርቢ ሕጎች (laws of radicals) የሚባሉትን የሚከተሉትን ደንቦች (rules) ወይም ሕጎች (laws) በመጠቀም ነው።

የርቢ (Power) እና ሥርቢ (Radical) ዝምድና

ርቢወች (powers) እና ሥርቢወች (radicals, roots) የሚዛመዱት የጉባክ ደንቦች (rules of exponents) በሚለው ክፍል ላይ በተመለከተነው የነሻን ጉባኮች ደንብ (rule of fractional exponents) በሚባለው ደንብ (rule) መሠረት ነው።

ደርመን ፉደራ (Rationalizing the Denominator)

በነሻን (fraction) p/q ላይ የላይኛው ቁጥር ማለትም (p) ፎክመን (nominator) ሲባል፣ የታችኛው ቁጥር ማለትም (q) ደግሞ ደርመን (denominator) እንደሚባል ወናብ እና ወታብ ቁጥሮች (Real & Complex Numbers) በሚለው ጦማር ላይ አይተናል።